Dünyanın ən qədim kəhrəbası tapıldı: 385 milyon il əvvələ aid həyat izi
Çinin şimal-qərbindəki kömür yatağında tapılan mikroskopik kəhrəba parçaları məlum olan ən qədim nümunədən 65 milyon il daha əvvələ, yəni dinozavrların ortaya çıxmasından 150 milyon il əvvələ uzanaraq təbabət və botanika tarixini yenidən yazır.
AFN.az xəbər verir ki, paleontoloqlar bitkilərin özlərini həşəratlara və xarici amillərə qarşı qorumaq üçün ifraz etdiyi qətranın qalıqlaşmış forması olan kəhrəbanın mənşəyinə dair bütün təsəvvürləri alt-üst edən kəşfə imza atıblar.
Çinin şimal-qərbindəki Orta Devon dövrünə aid kömür təbəqələrində günümüzdən tam 385 milyon il əvvələ aid edilən yüzlərlə mikroskopik kəhrəba parçası aşkar edilib. Bu kəşf kəhrəbanın sadəcə yaş rekordunu qırmır, eyni zamanda hələ toxumlu bitkilərin belə yer üzündə mövcud olmadığı çox fərqli bir antik dünyaya işıq salır.
Çin Elmlər Akademiyasından paleontoloq Cihang Luonun rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu yeni kəşfin botanika təkamülü baxımından inqilabi xarakter daşıdığını bildirir.
Əvvəllər mövcudluğu təsdiqlənən ən qədim kəhrəba qeydləri Karbon dövrünə aid idi və bunların toxumlu bitkilər tərəfindən istehsal olunduğu düşünülürdü. Lakin 385 milyon illik bu yeni nümunələr toxumlu bitkilər hələ ortaya çıxıb çeşidlənmədən çox əvvəl, toxumsuz damarlı bitkilərin də kimyəvi baxımdan son dərəcə mürəkkəb qətranlar istehsal edə bildiyini sübut edir.
Bu vəziyyət bitkilərin sağ qalma və quruya yayılma proseslərində qətran istehsalının dərin kök sistemləri, yarpaqlar və oduncaqlı gövdənin təkamülü qədər mühüm bir dönüm nöqtəsi olduğunu göstərir.
Tarixin bu ən qədim qətran qalıqları boyunbağıları bəzəyən böyük və parlaq qızılı-sarılıqda daşlar şəklində deyil, kömür təbəqələrinin arasına sıxılmış mikroskopik zərrələr olaraq kəşf edilib.
Alimlər kömür nümunələrini infraqırmızı spektroskopiya üsulu ilə araşdırdıqda parıldayan üzvi maddələr aşkar ediblər. Tədqiqatçılar 385 milyon illik bu materialın həqiqi kəhrəba olub-olmadığını təsdiqləmək üçün uzun sürən həssas sınaqlar aparıblar və kimyəvi quruluşunun müasir kəhrəbalarla eyni xüsusiyyətləri daşıdığını üzə çıxarıblar.
Qətranın hansı nəsli kəsilmiş ağac fəsiləsindən ifraz olunduğu hələ tam müəyyənləşdirilməsə də, o dövrdəki ekosistemin bitkiləri bu müdafiə mexanizmini inkişaf etdirməyə məcbur edən amillər saxladığı düşünülür.
Hələ həşəratlar bitkilərlə qidalanan üstün canlılara çevrilməsələr də, o dövrdə tez-tez baş verən meşə yanğınları və parazit göbələklər kimi təhlükələr bitkilərin qətran istehsal etməsini tətikləmiş ola bilər.
Milyonlarla il əvvəl sağ qalmaq üçün inkişaf etdirilən bu qorunma üsulu təbiətin ən dözümlü və qalıcı adaptasiyalarından biri kimi mövcudluğunu sürdürür.
