Dünyanın ilk nüvə tullantıları anbarı açılır
Finlandiyada yerin 433 metr dərinliyində radioaktiv istifadə olunmuş nüvə yanacaqları üçün dünyanın ilk daimi geoloji anbarı olmağa hazırlaşan "Onkalo" adlı obyektdə əməliyyatların başlamasına qısa müddət qalıb.
AFN.az xəbər verir ki, Finlandiyanın cənub-qərbindəki Eurajoki bölgəsində, 1,9 milyard illik sabit ana süxurun daxilində inşa edilən və fin dilində "mağara" mənasını verən "Onkalo", nüvə elektrik stansiyalarının qurulmağa başladığı 1950-ci illərdən bəri dünyanın ən böyük ekoloji problemlərindən biri olan nüvə tullantılarının daimi saxlanması istiqamətində ilk yeraltı həll yolu olmağa hazırlaşır.
İsveç və Fransa kimi qonşu ölkələrdə də bənzər obyektlərin tikintisi davam etsə də, Finlandiyanın bu texnologiyanı tətbiq edən ilk ölkə olacağı gözlənilir.
Finlandiya Radiasiya və Nüvə Təhlükəsizliyi Qurumu (STUK) iyun ayında aparacağı son qiymətləndirmə ilə obyektə təsdiq verməyə hazırlaşır və bu təsdiqdən sonra fəaliyyət lisenziyası alınacaq.
Nüvə operatoru "Teollisuuden Voima Oyj" (TVO) şirkətinin baş icraçı direktoru Filip Bordarye obyektdəki əməliyyatların bu ilin sonunda və ya ən geci gələn ilin əvvəlində başlamasını ümid etdiklərini açıqlayıb.
İlk olaraq yaxınlıqdakı "Olkiluoto" Nüvə Elektrik Stansiyasının müvəqqəti saxlanc sahəsindəki su hovuzlarında soyudulan tullantılar bura daşınacaq.
6 min 500 ton uran tutumuna malik olan "Onkalo" Finlandiyadakı beş nüvə reaktorundan çıxan istifadə olunmuş yanacağı daimi olaraq sığınacaqla təmin edəcək.
Nüvə tullantılarının idarə edilməsi şirkəti "Posiva" tərəfindən 2004-cü ildə inşasına başlanılan layihənin dəyərinin 1 milyard avroya çatdığı bildirilir.
İstifadə olunmuş nüvə yanacaqlarının "Onkalo"nun nəhəng tunel şəbəkəsinə 100 il ərzində yerləşdirilməyə davam etməsi planlaşdırılır.
Yeni nüvə reaktorlarının inşa ediləcəyi təqdirdə bu müddətin uzadıla biləcəyi ifadə edilir.
Depolama prosesi başa çatdıqda isə obyekt ən azı 100 min il ərzində təhlükəsiz saxlanmanı təmin etmək üçün tamamilə möhürlənəcək.
"Posiva" şirkətində çalışan kimyaçı Lauri Parviaynen tullantıların on minlərlə il ərzində yüksək səviyyədə radioaktiv qalacağını, lakin 100 min ildən sonra yanacağın istehsalında istifadə olunan uran filizi ilə eyni radiasiya səviyyəsinə enəcəyini qeyd edib.
Yer üzündə korroziyaya son dərəcə davamlı mis kapsullara yerləşdiriləcək istifadə olunmuş yanacaqlar tunellərdə açılan quyulara endiriləcək.
Kapsulların yerləşdirildiyi bu sahələr daha sonra sızdırmazlığı təmin etmək məqsədilə bentonit gili ilə doldurulacaq.
Hər birinin uzunluğu 300 metr olan utilizasiya tunelləri dolduqda isə poladla gücləndirilmiş beton tıxaclarla daimi olaraq bağlanacaq.
Finlandiya nüvə tənzimləmə qurumu STUK-un eksperti Yarkko Kyullönen "Onkalo" layihəsi üçün gələcəyə yönəlmiş 1 milyon illik risk ssenarilərini nəzərdən keçirdiklərini açıqlayıb.
Tullantıların təhlükə potensialı nəzərə alındıqda ilk 10 min il ərzində kapsulların bütöv qalmasının kritik əhəmiyyət daşıdığını bildirən Kyullönen, ən böyük uzunmüddətli risklərin mis kapsulların korroziyaya uğraması və ya gələcək buzlaq dövrlərində baş verə biləcək zəlzələlərin kapsullara zərər verərək sızıntıya yol açması olduğunu ifadə edib.
Lakin bu günə qədər aparılan risk qiymətləndirmələrinin müsbət nəticələndiyi bildirilib.
Fransada bənzər yeraltı nüvə qəbiristanlığı planları güclü etirazlarla qarşılaşdığı halda "Onkalo" layihəsi Finlandiyada geniş xalq kütləsinin dəstəyinə malikdir.
LUT Universitetinin sosial elmlər professoru Matti Kojo 1970-ci illərdə planlar ilk dəfə təqdim olunanda yerli səviyyədə bəzi etirazların yüksəldiyini, lakin zamanla xalqın bu vəziyyətə alışdığını və STUK-un qiymətləndirmələrinə güvəndiyini qeyd edib.
Kojo Finlandiyada nüvə enerjisinə olan dəstəyin tarixi zirvədə olduğunu da sözlərinə əlavə edib.
Finlandiya Təbiəti Mühafizə Cəmiyyəti isə layihəyə qarşı tənqidi mövqeyini davam etdirir.
Cəmiyyətin direktoru Tapani Veystola nüvə tullantılarının uzunmüddətli və ciddi risk yaratdığını müdafiə edərək, "Onkalo"nun minillər ərzində təhlükəsiz qalacağına heç kimin zəmanət verə bilməyəcəyini ifadə edib.
Finlandiyanın nüvə strategiyasına gəlincə, İqlim və Ətraf Mühit naziri Sari Multala Finlandiya qanunlarına görə ölkədə istehsal olunan nüvə tullantılarının mütləq elə ölkə sərhədləri daxilində utilizasiya edilməli olduğunu xatırladıb.
1994-cü ildəki qanunvericilik dəyişikliyindən əvvəl istifadə olunmuş nüvə yanacaqlarının Rusiya kimi ölkələrə ixrac edildiyini bildirən Multala, mövcud sağ koalisiya hökumətinin nüvə enerjisini artırmağa üstünlük verdiyini və kiçik modullu reaktorların (SMR) inşasını nəzərdən keçirdiklərini açıqlayıb.
Nazir gələcəkdə bu reaktorlardan çıxacaq tullantıların necə idarə olunacağına dair qiymətləndirmənin isə gələn ilin mart ayına qədər tamamlanacağını sözlərinə əlavə edib.
