Dünya "su iflasına" sürüklənir: Kritik xəbərdarlıq
Birləşmiş Millətlər Universitetinin (UNU) hazırladığı hesabatda su böhranının gəldiyi son nöqtə "qlobal su iflası" kimi xarakterizə edilib. Hesabatın müəllifi, universitetin Su, Ətraf Mühit və Sağlamlıq İnstitutunun direktoru Kaveh Madani vəziyyəti "Uzunmüddətli həddindən artıq istifadə səbəbindən suyu əmanət hesabımızdan çıxarmağa məcbur olduq və bu qeyri-tarazlıq getdikcə dərinləşdi" deyə şərh edib.
"Qlobal Su İflası" başlıqlı hesabatda qeyd olunur ki, çirklənmə və suyun keyfiyyətinin pisləşməsi təhlükəsiz suya çıxışı məhdudlaşdırır. Dünya artıq sadə bir su böhranından deyil, "su iflası" dövründən keçir.
Rəqəmlərlə mövcud vəziyyət
Təhlükəsiz su: Təxminən 2,2 milyard insan təhlükəsiz içməli suya, 3,5 milyard insan isə sanitariya xidmətlərinə çıxışdan məhrumdur.
Su qıtlığı: Hər il 4 milyard insan ən azı bir ay ciddi su qıtlığı yaşayır. Dünya əhalisinin 75%-i su baxımından "təhlükəli" və ya "kritik dərəcədə təhlükəli" ölkələrdə yaşayır.
Göllərin itirilməsi: 1990-cı illərdən bəri dünyadakı böyük göllərin yarısı öz su həcmini itirib.
Bataqlıqlar və buzlaqlar yox olur
Hesabatda son 50 ildə 410 milyon hektar təbii bataqlıq ərazisinin — yəni demək olar ki, Avropa İttifaqı böyüklüyündə bir sahənin məhv olduğu vurğulanır.
Buzlaqlar: 1970-ci ildən bəri bəzi bölgələrdə buzlaq kütlələrinin 30%-dən çoxu əriyib. Alçaq və orta enliklərdəki dağ silsilələrinin bir neçə onillik ərzində buzlaqlarını tamamilə itirəcəyi gözlənilir.
Kənd təsərrüfatı: 100 milyon hektar torpaq sahəsi şoranlaşma səbəbindən sıradan çıxıb. Fransa, İspaniya, Almaniya və İtaliyanın ümumi sahəsinə bərabər olan 170 milyon hektar suvarılan ərazi yüksək "su stresi" altındadır.
İqtisadi itki: Bataqlıq ekosistemlərinin itirilməsinin illik maliyyə zərəri 5,1 trilyon dollar, quraqlığın maliyyə yükü isə 307 milyard dollar təşkil edir.
"Su iflası bir uğursuzluq göstəricisidir"
Kaveh Madani "su iflası" termininin sadəcə bir trend söz olmadığını, real maliyyə iflası kimi məsuliyyətlə işlədilməli olduğunu bildirir. Onun fikrincə bu vəziyyət təbiətin yağıntılarla təmin etdiyi illik "gəlirin" (su büdcəsinin) xərcləri qarşılaya bilmədiyi anda yaranır:
"Böhran keçici bir vəziyyəti ifadə edir, lakin su problemi artıq bir çox yer üçün yeni normal hala gəlib. Biz səssiz paydaş olan ətraf mühitin payını oğurladıq və nəticədə ekosistemlərin çöküşünə şahidlik edirik".
İflas dünyanın sonu deyil
Madani mövcud gedişatı dəyişməyin mümkün olduğunu vurğulayaraq ümidverici məqamlara da toxunub:
Səhvi qəbul etmək: İflasın qəbul edilməsi gələcəyi yenidən qurmaq üçün ilk addımdır.
Strateji investisiya: Suya qoyulan investisiyalar həm də iqlim dəyişikliyi, biomüxtəlifliyin qorunması və səhralaşma ilə mübarizə deməkdir.
Miras və məsuliyyət: Su əcdadlarımızdan qalan miras deyil, gələcək nəsillərə ötürməli olduğumuz təbii aktivdir.
Hesabatın sonunda qeyd olunur ki, həm vətəndaşlar, həm də hökumətlər ortaq məsuliyyət daşımasa, bəşəriyyət varlıq təhdidi ilə üz-üzə qalacaq.
