Dünya gözləniləndən daha sürətlə istiləşir
Dünya üzrə təmiz hava siyasətləri çərçivəsində kükürd çirklənməsinin azaldılması qlobal istiləşməni gözləniləndən daha çox sürətləndirə biləcək amillər arasında yer alır.
AFN.az xəbər verir ki, qalıq yanacaqların yandırılması karbon qazı ilə yanaşı kükürd çirklənməsinə də səbəb olur.
Karbon qazı planeti qızdırdığı halda, kükürd çirklənməsi havada kiçik hissəciklər yaradaraq günəş işığını kosmosa geri əks etdirir. Bu vəziyyət karbon qazının istiləşdirici təsirini qismən tarazlaşdırır.
Elektrik stansiyalarından və gəmilərdən qaynaqlanan qaz çirklənməsini azaltmağa yönəlmiş siyasətlər sayəsində kükürd emissiyaları sürətlə azalır.
Karbon qazı emissiyaları isə rekord səviyyələrə yaxın olaraq qalmaqda davam edir. Alimlər kükürdün təmin etdiyi soyutma təsirinin aradan qalxmasının qlobal istiləşməni sürətləndirdiyini qiymətləndirirlər.
Kömür və neftin yandırılması nəticəsində yaranan sulfat aerozolları parlaq strukturları sayəsində günəş işığını planetin səthinə çatmadan əks etdirir.
Aerozollar həmçinin buludların əmələ gəlməsini dəyişdirərək planetin soyumasına töhfə verir. Aerozolların miqdarının çox olması buludların daha parlaq olmasını və günəş işığını daha çox əks etdirməsini təmin edir.
Son illərdə insan sağlamlığına zərərli olan və turşu yağışlarına səbəb olan kükürd çirklənməsini azaltmaq məqsədilə Avropa, Şimali Amerika və Çində emissiyalar əhəmiyyətli dərəcədə azaldılıb.
Karbon qazı iqlim sistemində əsrlərlə qaldığı halda, sulfat aerozolları atmosferdə yalnız günlər və ya həftələr ərzində qaldığı üçün emissiyalar azaldıqda soyutma təsiri də sürətlə aradan qalxır.
Təmiz havanın birbaşa istiləşməyə səbəb olmadığı, lakin istiləşməni zəiflədən soyutma təsirini aradan qaldırdığı bildirilir. Aerozol çirklənməsinin azalmasının qlobal istiləşməyə hər onillikdə təxminən 0,05-0,1 dərəcə arasında töhfə verdiyi təxmin edilir. İstixana qazları isə qlobal istiləşməyə hər onillikdə təxminən 0,2 dərəcə əlavə etməyə davam edir.
Planetin udduğu günəş enerjisi ilə kosmosa geri buraxdığı istilik arasındakı fərq “Yerin enerji balanssızlığı” adlanır. Yerin itirdiyindən daha çox enerji udması temperaturun artmasına səbəb olur. Son iyirmi ildə bu balanssızlığın nisbətinin təxminən üç dəfə artdığı bildirilir.
Okeanların isinməsi ilə yanaşı, aşağı hündürlüklü bulud örtüyü azalır. Parlaq buludların yerini qaranlıq okean səthinin alması daha çox günəş işığının udulmasına və temperaturun artmasına səbəb olur. Okeanların son iyirmi ildə 1960-2005-ci illər arasındakı dövrlə müqayisədə iki dəfədən çox sürətlə istiləşdiyi qeyd edilir.
Son müşahidələr və kompüter simulyasiyaları iqlimin istixana qazlarına qarşı əvvəlcədən proqnozlaşdırıldığından daha həssas ola biləcəyini göstərir. Aparılan təhlillər mövcud emissiya səviyyələrinin əvvəllər düşünüldüyündən 25 faiz daha çox istiləşməyə səbəb ola biləcəyini ortaya qoyur.
Mövcud hökumət siyasətlərinə uyğun olaraq əsrin sonuna qədər təxminən 2,8 dərəcə istiləşmə gözlənildiyi halda, yeni sübutların təsdiqlənməsi halında bu artımın 3,5 dərəcəyə yaxınlaşa biləcəyi bildirilir.
Havanın çirklənməsinin azaldılması istiləşmənin sürətlənməsinə töhfə versə də, iqlim dəyişikliyinin əsas səbəbi kimi istixana qazları göstərilir. Temperaturun artması ilə birlikdə ekstremal istilik dalğaları, daşqınlar, quraqlıqlar və meşə yanğınları riskinin artacağı proqnozlaşdırılır.
