Şüur üçün fiziki bədən şərtdirmi? Elm adamları yox deyir
Yeni bir fəlsəfi araşdırma şüurun təkcə ət və sümükdən ibarət bioloji strukturlara məxsus olmadığını, kainatda dünyadakından tamamilə fərqli fiziki maddələrdə də mövcud ola biləcəyini ortaya qoyub.
AFN.az xəbər verir ki, Kaliforniya Universitetinin fəlsəfə professoru Erik Şvitsgebel və Lissabon Universitetindən Ceremi Pober tərəfindən qələmə alınan tədqiqat işində şüurun var ola bilməsi üçün Dünyada təkamül edən bioloji strukturdan asılı olmadığı irəli sürülür.
Tədqiqatçılar ekzotik yadplanetli zəkalarının qəti şəkildə mövcud olduğunu iddia etmirlər, lakin şüurun bizimki kimi kimyəvi reseptlərə həbs oluna bilməyəcək qədər çevik bir quruluşa sahib olduğunu müdafiə edirlər.
Filosofların arqumenti daşıyıcı çevikliyi adlanan bir konsepsiyaya əsaslanır.
Hər hansı bir xüsusiyyətin fərqli materiallarla reallaşdırıla bilməsi onun bu çevikliyə sahib olduğunu göstərir. Məsələn, bir stəkanın şüşədən və ya plastikdən hazırlanması onun su tutma funksiyasını dəyişmədiyi kimi, şüurun da birdən çox fiziki mexanizmdə həyat tapa biləcəyi qeyd olunur.
Bu yanaşma müşahidə oluna bilən kainatın nəhəng ölçülərinə tətbiq edildikdə, kosmos tarixi boyu inkişaf etmiş davranış modellərinə sahib ən azı min sivilizasiyanın mövcud ola biləcəyi təxmin edilir.
Həyatın çox fərqli kimyəvi şəraitlərdə çiçəklənə bildiyi bu qədər geniş bir kainatda, hər bir uğurlu canlının eynilə eyni biokimyəvi formulu seçmiş olması ehtimalının məntiqən çox zəif olduğu vurğulanır.
Astronomiya tarixindəki hər bir böyük kəşf bəşəriyyəti kainatın mərkəzindən bir az da uzaqlaşdıraraq ona təvazökar bir yer ayırdı.
Tədqiqatçılar bu fəlsəfi dərsi zəkanın özünə də tətbiq edərək "şüurun Kopernik prinsipi" ifadəsini işlədirlər.
Şüurun yalnız insanabənzər canlılara aid olduğunu fərz etməyin bir yanılma və əsassız bir təkəbbür olduğu ifadə edilir.
Mövzu qaçılmaz olaraq süni intellektə gəldikdə isə tədqiqatçılar tam bir ortaq məxrəcə gələ bilmirlər.
Bəzi sistemlərin çevik olmasının, hər bir süni strukturun şüura çata biləcəyi mənasına gəlməyəcəyi və bugünkü silisium texnologiyasının bunu bacara bilməyəcəyi xəbərdarlığı edilir.
Lakin insan biologiyası şərtindən imtina edildikdə, silisium əsaslı sistemləri tamamilə sıradan çıxarmağın da çətinləşdiyi qəbul edilir.
Ekspertlər əsl mühüm sualın bir maşının insan beynini təqlid edib-edə bilməyəcəyi deyil, hansı növ sistemlərin real mənada bir oyanış yaşaya biləcəyi olduğunu bildirirlər.
