Qadınların pensiya yaşı 65-ə çatdı: Azərbaycan Türk dünyasının "lideri" oldu
İyulun 1-dən Azərbaycanda qadınların pensiya yaşı rəsmi olaraq 65-ə çatdı. Bununla da illərdir mərhələlərlə aparılan islahat başa çatdı.
Rəqəmlər göstərir ki, Azərbaycan bu göstərici üzrə Türk dünyasında ən yüksək pensiya yaşına malik ölkələrdən biridir. Hazırda Qazaxıstanda qadınlar 61, Özbəkistanda isə 55 yaşında pensiyaya çıxırlar. Türkiyədə isə pensiya sistemi vahid yaş həddinə əsaslanmadığı üçün çoxsaylı istisnalar mövcuddur və milyonlarla qadın 58 yaş və ya daha aşağı yaşlarda pensiya hüququ qazana bilir.
İlk baxışdan hökumətin arqumenti də məntiqli görünür. Dünyanın bir çox ölkəsində əhalinin qocalması və pensiya sisteminə düşən maliyyə yükünün artması səbəbindən pensiya yaşının mərhələli şəkildə yüksəldilməsi siyasəti həyata keçirilir.
Lakin Azərbaycanın vəziyyəti yalnız pensiya yaşına baxmaqla qiymətləndirilə bilməz. Əsas sual budur: 65 yaşa qədər işləmək tələb olunan cəmiyyət həmin yaşa sağlam şəkildə çata bilirmi?
Rəsmi statistikaya görə, Azərbaycanda qadınların doğularkən gözlənilən ömür uzunluğu 77,2 ildir. Bu göstərici Türkiyədə 81,1, Qazaxıstanda 80, Özbəkistanda isə 75,8 il təşkil edir. Yəni Azərbaycan qadınları Özbəkistandan daha uzun yaşasalar da, Türkiyə və Qazaxıstandakı qadınlardan daha az yaşayırlar. Bununla yanaşı, onlar pensiyaya həmin ölkələrin qadınlarından daha gec çıxırlar.
Bu müqayisə başqa bir məqama da diqqət çəkir. Orta ömür uzunluğu ilə sağlam ömür uzunluğu eyni anlayış deyil. İnsan 77 il yaşaya bilər, lakin son illərini əmək qabiliyyəti zəiflədiyi və ya xroniki xəstəliklərlə mübarizə apardığı vəziyyətdə keçirə bilər. Xüsusilə fiziki əmək tələb edən peşələrdə çalışan qadınlar üçün 65 yaşına qədər işləmək daha ciddi çətinlik yarada bilər.
Pensiya yaşının artırılması dövlətin maliyyə dayanıqlığı baxımından başa düşülən addım hesab olunur. Əhalinin yaşlanması, doğum səviyyəsinin azalması və pensiya alanların sayının artması sosial sığorta sisteminə əlavə yük yaradır. Belə şəraitdə hökumətlər adətən pensiya yaşını yüksəltməklə maliyyə balansını qorumağa çalışırlar.
Ancaq sosial siyasətin uğuru yalnız büdcə göstəriciləri ilə ölçülmür. Əgər əmək bazarında 60 yaşdan yuxarı insanlar üçün kifayət qədər iş imkanları yoxdursa, pensiya yaşının artırılması bir çox vətəndaşın həm əmək bazarından kənarda qalması, həm də pensiya hüququnu əldə etmək üçün əlavə illər gözləməsi ilə nəticələnə bilər. Bu risk xüsusilə bölgələrdə yaşayan və fiziki əməyə əsaslanan peşələrdə çalışan insanlar üçün daha qabarıq görünür.
Məhz buna görə də pensiya yaşı ilə bağlı müzakirələr yalnız yaş həddi ətrafında aparılmamalıdır. Bu məsələyə orta ömür uzunluğu, sağlam ömür göstəriciləri, yaşlı insanların məşğulluq imkanları, əmək bazarının vəziyyəti və sosial müdafiə mexanizmləri birlikdə qiymət verilməlidir.
Azərbaycan artıq qadınların pensiya yaşı baxımından Türk dünyasında ən yüksək həddə çatan ölkələrdən biridir. İndi isə əsas müzakirə sualı dəyişir: 65 yaşında pensiyaya çıxmaq hüquqi baxımdan mümkün olsa da, həmin yaşa qədər işləmək sosial və iqtisadi baxımdan bütün qadınlar üçün nə dərəcədə realdır?
