DMT: Meşə yanğınları və istilər qlobal hava keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması səylərini təhlükə altına salır
Dünya Meteorologiya Təşkilatı (DMT) meşə yanğınları və isti hava dalğalarından qaynaqlanan çirklənmənin artmasının hava keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması, eləcə də insanların və ekosistemlərin sağlamlığının qorunması istiqamətində beynəlxalq səyləri zəiflətmək riski daşıdığını bildirib.
AFN.az xəbər verir ki, DMT hava keyfiyyəti ilə iqlim arasındakı əlaqələri araşdıran yeni hesabatını dərc edib.
Hesabatda “Meşə yanğınları və isti hava dalğalarından qaynaqlanan çirklənmənin artması hava keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması, insan və ekosistem sağlamlığının qorunması istiqamətində beynəlxalq səyləri zəiflətmək riski daşıyır” ifadəsi yer alıb.
Hesabatda incə hissəciklər və yer səthinə yaxın ozon kimi havanın çirklənməsinə səbəb olan amillərlə yanaşı, geniş yayılmış və ekosistemlər üçün potensial təhlükə yaratsa da kifayət qədər izlənilməyən qara karbon və mikroplastiklər kimi aerozolların atmosfer müşahidələrinin yaxşılaşdırılmasına ehtiyac olduğu vurğulanıb. “Hava keyfiyyəti və iqlim bir-birindən ayrı nəzərdən keçirilə bilmədiyi üçün bu məsələlər üzrə tamamlayıcı və əlaqələndirilmiş siyasətlər vacibdir” qiymətləndirməsi yer alıb.
PM2.5 kimi də tanınan incə hissəcik maddənin ağciyərlərə və qan dövranına dərindən nüfuz edə bildiyi üçün sağlamlıq baxımından təhlükəli olduğu qeyd edilən hesabatda bunun sənaye fəaliyyəti, kənd təsərrüfatı, yaşayış evlərinin qızdırılması və nəqliyyatla yanaşı, meşə yanğınları və toz fırtınaları kimi bir çox fərqli səbəbdən yayıldığı bildirilib.
Hesabatda “Son illərdəki tendensiyalara uyğun olaraq, 2025-ci ildə PM2.5 konsentrasiyaları artan yanğınlar səbəbindən Kanadanın şimalında, Rusiyanın bəzi ərazilərində və Qərbi-Mərkəzi Afrikada uzunmüddətli orta göstəricidən yüksək olub” ifadəsi işlədilib.
İnsan fəaliyyətlərindən qaynaqlanan və emissiyalardakı azalmanı əks etdirən PM2.5 səviyyələrinin 2025-ci ildə Çində uzunmüddətli orta göstəricidən aşağı qalmağa davam etdiyi diqqətə çatdırılıb. Hindistanda isə biokütlənin yandırılması və digər çirklənmə mənbələri səbəbindən orta göstəricidən yüksək səviyyələrin davam etdiyi vurğulanıb.
Hesabatda bu qiymətləndirmələrə yer verilib:
“Həddindən artıq meşə yanğınları artır və tüstü yüksək toksikliyə görə ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb olur. Avropa və Şimali Amerikadakı qaydalar sənaye və nəqliyyat mənbəli PM2.5 emissiyalarını azaltsa da, yanğınlarla əlaqəli PM2.5-ə məruz qalma artıb. Bir araşdırma göstərir ki, həddindən artıq yanğınların yaratdığı tüstü 1990-cı illərdən bəri qlobal miqyasda üç dəfə artıb və 2010-2018-ci illər arasında ildə təxminən 100 min əlavə ölümə səbəb olub. Lakin bu rəqəm, ehtimal ki, aşağı qiymətləndirmədir”.
Həddindən artıq yanğınların təsirli olduğu hava şəraitinin gələcəkdə artmasının gözlənildiyi qeyd edilən hesabatda Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) hava keyfiyyəti üzrə təlimatlarına əməl etməyin getdikcə çətinləşdiyi vurğulanıb.
Yer səviyyəsində ozon çirklənməsinin insan sağlamlığına, kənd təsərrüfatına və ekosistemlərə təsir etdiyi və isti hava dalğaları səbəbindən getdikcə böyüyən problemə çevrildiyi bildirilib. Hesabatda ozon çirklənməsinə uzun müddət məruz qalmanın, əsasən tənəffüs yolları xəstəlikləri vasitəsilə, ölüm hallarının artması ilə əlaqəli olduğu qeyd edilib.
Hesabatda “Ozon çirklənməsinə məruz qalmanın bu artımı on minlərlə əlavə vaxtından əvvəl ölümə səbəb olmaq potensialına malikdir. Ozonla əlaqəli gələcək sağlamlıq risklərinin daha da artacağı gözlənilir” ifadələri yer alıb.
