Kosmik tullantılar gələcək kosmik gəmilərə çevrilə bilər
Alimlər kosmosda dairəvi iqtisadiyyat-a çağırış edərək bildiriblər ki, artan peyk və raket fəaliyyətinin Yer kürəsində və orbitdə dayanıqsız bir yük yaradır. Tədqiqatda kosmik tullantıların təkrar istifadə edilə bilən dizaynlar vasitəsilə təkrar emal oluna və gələcək kosmik gəmilərə çevrilə biləcəyi iddia edilir.
Ekspertlər vurğulayır ki, hər il artan peyk və raket buraxılışları həm Yer atmosferi, həm də kosmik orbit üzərində getdikcə böyüyən ekoloji yük yaradır. Kosmik tullantılar kimi tanınan bu yığılma istifadə edilməyən peyklər, missiyasını tamamlamış cihazlar və hissələrdən ibarətdir.
Tədqiqatçılardan “Dairəvi kosmik iqtisadiyyat” təklifi
“Chem Circularity” jurnalında dərc olunmuş bir araşdırmada bir neçə ölkədən olan alimlər “azalt-təkrar istifadə-təkrar emal” prinsiplərinə əsaslanan kosmik fəaliyyət modeli təklif ediblər. Tədqiqata görə, gələcək kosmik gəmilər və peyklər daha davamlı, təmir edilə bilən və təkrar istifadə edilə bilən materiallarla dizayn edilsəydi, həm tullantılar, həm də xərclər azaldıla bilərdi.
Tədqiqatın müəlliflərindən biri olan Surrey Universitetinin professoru Jin Xuan bildirib ki, kəşfiyyat sürətləndikcə, Yer kürəsində edilən səhvlərin kosmosda təkrarlanmamasını təmin etmək üçün davamlı dizayn vacibdir.
Raketlərin ətraf mühitə təsiri və onların "qəbiristanlıq orbitləri"
Hər raket buraxılışı böyük miqdarda material istifadə edir və atmosferə istixana qazları buraxaraq ozon təbəqəsinə zərər verə bilər. Missiyasını tamamlayan peyklər isə adətən “qəbir orbitlərinə” itələnərək istifadədən çıxarılır və ya kosmik tullantıya çevrilir. Bu isə aktiv peyklər üçün toqquşma riskini artırır.
Tədqiqatçılar bildirir ki, kosmik stansiyalar gələcəkdə yalnız tədqiqat mərkəzləri deyil, həm də təmir və baxım nöqtələri, yanacaq doldurma mərkəzləri və orbitdə istehsal imkanları olan müəssisələr kimi dizayn edilə bilər. Beləliklə, daha az raket buraxılışı ilə yeni hissələr istehsal edilə və kosmik gəmilərin ömrü uzadıla bilər.
Kosmik tullantıların toplanması üçün yeni texnologiyalar
Alimlər orbitdəki tullantıların təmizlənməsi üçün şəbəkələr, robot qollar və xüsusi tutma sistemləri ilə aktiv toplama üsullarını dəstəkləyir. Bu materiallar geri çevrilərək yeni missiyalarda istifadə oluna bilər.
Süni intellekt kosmik trafiki idarə edə bilər
Tədqiqatda həmçinin vurğulanır ki, böyük məlumatlar və süni intellekt əsaslı sistemlər kosmik gəmilərin daha səmərəli dizayn edilməsinə, risklərin analizinə və toqquşmaların qarşısının alınmasına kömək edə bilər.
Beynəlxalq əməkdaşlıq vacibdir
Tədqiqat qrupu kosmik trafikin idarə olunması və təkrar emal təcrübələrinin yalnız texnoloji məsələ deyil, həm də siyasi məsələ olduğunu bildirir. Onlar davamlı bir struktur üçün beynəlxalq standartlara və əməkdaşlığa ehtiyac olduğunu vurğulayırlar. Professor Xuan bildirib ki, materiallardan və dizayndan təkrar emal və idarəetməyə qədər bütün sistem birlikdə həll edilməlidir.
