Cərimə gələndə "qanun", kömək lazımdırsa "sükut": AYNA-nın ala-yarımçıq "Azparking" tətbiqi...
Bakıda tətbiq edilən mövcud parklanma siyasəti və xüsusilə Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyinin (AYNA) idarə etdiyi "Azparking" mobil tətbiqi vətəndaşlar üçün ciddi rəqəmsal və hüquqi çətinliklər yaradır.
AFN.az xəbər verir ki, hazırda bu tətbiqdə istifadəçilərlə əks-əlaqə qurmaq, operativ dəstək almaq üçün heç bir funksionallıq nəzərdə tutulmayıb. Hər hansı bir sual yarandıqda və ya texniki xəta ilə qarşılaşdıqda, müraciət edilə biləcək rəsmi bir tərəf tapmaq qeyri-mümkündür. Normal xidmət standartlarına görə, bu tipli kütləvi rəqəmsal platformalarda dərhal cavab verən canlı dəstək düyməsi, həmçinin həm zəng, həm də yazışma imkanları mütləq təmin olunmalıdır. Xüsusilə parklanma xidmətinin aktiv olduğu saatlarda bu sistem işlək vəziyyətdə saxlanılmalıdır. Təəssüf ki, tətbiqdə bu imkanların olmaması ucbatından vətəndaş problem yarandığı an tamamilə çarəsiz vəziyyətdə qalır, kimə və necə müraciət edəcəyini bilmir.
Tətbiqdə yaranan nasazlıqlar ucbatından yaranan ziddiyyətli vəziyyətlərdən biri bu yaxınlarda jurnalist Məhəmmədəli Qəriblinin də başına gəlib. O, mayın 28-də yaşadığı binanın həyətində avtomobil saxlamaq üçün yer tapmadığından, məcburiyyət qarşısında qalıb yaxınlıqdakı ödənişli "Azparking" zonalarından birindən istifadə edib. Ödəniş isə jurnalistin evdə saxladığı digər mobil telefon nömrəsinin balansından kontur şəklində çıxılıb. Növbəti gün – mayın 29-da parklanma sessiyasını dayandırmağı unudan jurnalist avtomobili götürərək işlərinin ardınca gedib. Şəhərin başqa bir nöqtəsində yenidən parklanmaq istədikdə isə sistem "aktiv parklanma sessiyanız var" bildirişi verərək yeni ödənişi qəbul etməyib. Nəticədə o, məcbur qalaraq dostunun köməkliyi ilə başqa bir hesab üzərindən ödəniş edib.
Axşam evə qayıdanda avtomobili yenidən əvvəlki yerində saxlayan jurnalist evdəki cihazı yoxlayarkən əvvəlki sessiyanın açıq qaldığını görüb. Saat artıq 22:00-ı keçdiyindən və həmin vaxtdan sonra ödənişsiz zona sayıldığından, o, sistemin növbəti gün saat 07:00-dan etibarən avtomatik olaraq yenidən hesablanacağını düşünüb. Səhər saat 07:01-də isə ardıcıl iki mesaj daxil olub: birində balansından 6 manat çıxıldığı, digərində isə parklanmanın yeni saata keçdiyi bildirilib. Rəsmi bildirişə əsaslanaraq parklanmanın normal qaydada davam etdiyini düşünən vətəndaşa cəmi bir saat sonra AYNA tərəfindən 20 manat məbləğində cərimə tətbiq edilib.
AYNA-nın çağrı mərkəzinə edilən müraciət zamanı verilən cavab isə qurumun məsuliyyətdən yayınma yanaşmasını açıq şəkildə ortaya qoyub. Operator vətəndaşa bildirib ki, 24 saatlıq limit bitdiyi üçün parklanmanı sistem daxilində yenidən əl ilə aktivləşdirmək lazım idi və sistem bu prosesi avtomatik uzatmır. Burada fundamental bir sual ortaya çıxır: əgər tətbiq istifadəçiyə "parklanma növbəti saata keçdi" məzmunlu rəsmi və təsdiqedici bildiriş göndərirsə, bu çaşdırıcı mesajın yanlış yönləndirməsinə görə məsuliyyət niyə yenə də vətəndaşın üzərinə yıxılır? Qurum rəsmilərinin bu suala cavabı isə "Qanunu bilməmək sizi məsuliyyətdən azad etmir" şablonundan uzağa getməyib. Hətta mesajların gecikməsinə görə günah mobil operatorun üzərinə atılaraq məsələni onlarla aydınlaşdırmaq tövsiyə olunub. Nəticədə absurda baxın: bir tərəfdən vətəndaşın hesabından xidmət haqqı kimi vəsait tutulur, digər tərəfdən isə eyni zaman kəsiyi üçün ona cərimə yazılır, əsas cavabdeh qurum olan AYNA isə texniki nasazlıqlara görə məsuliyyəti öz üzərindən atır.
Bu kimi idarəetmə və texniki qüsurlar kütləvi xarakter daşıyır. Təsəvvür edin, tətbiqdə problem olur, maşını saxlamaq istəyirsən, amma sistemdə yerini işarələyə bilmeresən. Bu tip rəqəmsal anlaşılmazlığa görə maşını saxlayan sürücüyə cərimə gəlirsə, o cəriməni kim ödəməlidir? Axı vətəndaş özündən asılı olmayan səbəbdən – tətbiqin işləməməsi ucbatından yerini qeyd edə bilməyib.
Platformanın digər bir qüsuru isə ödəniş mexanizmindədir. Məsələn, vətəndaşın şəxsi kabinetində bir neçə bank kartı qeydiyyatdadırsa, o, ödəniş edə bilmir. Çünki kartların sayı çox olduqda, "ödə" düyməsi ekranın aşağı hissəsinə düşür və tətbiqdə səhifəni aşağı sürüşdürmək funksiyası yoxdur. Əgər sistemdə cəmi 1-2 kart varsa, ödəniş düyməsi görünür, lakin kart sayı çoxaldıqda düymə tamabilitə vizual olaraq itir. Standart proqram təminatlarında yuxarı-aşağı hərəkət etdirmək təbii bir qayda olduğu halda, "Azparking" tətbiqində bu elementar interfeys xüsusiyyəti mövcud deyil.
Tətbiqdə rəsmi əks-əlaqə və canlı dəstək xidməti tapmayan vətəndaş çarəsiz qalıb internet brauzerlərində axtarış aparır və qurumun sosial media hesablarını tapır. Lakin həmin rəsmi sosial şəbəkə hesablarına yazıldıqda belə müraciətlərə bir həftə, on gün ərzində cavab verilir. Əgər bir dövlət agentliyi bütün birbaşa operativ kommunikasiya vasitələrini vətəndaşın üzünə bağlayıbsa, bəs nəyə görə heç olmasa sosial mediada aktivliyi təmin etmir? Sosial media hesablarını tapıb dərhal kömək istəyən vətəndaşın mesajlarına operativ cavab verilməməsi də AYNA-nın yarıtmaz fəaliyyətlərindəndir.
Bundan əlavə, tətbiqdə yaranan texniki xətalar ucbatından sistemdə hər hansı borcun yaranması sonrakı parklanma proseslərini də tamamilə kilidləyir. Yaxşı olardı ki, belə mübahisəli və araşdırılma tələb edən texniki xətalar zamanı vətəndaşın yeni parklanma və ödəniş etmək hüququ dərhal məhdudlaşdırılmasın, məsələ tam aydınlaşana qədər ona icazə verilsin. Təəssüf ki, AYNA-nın sistemində bu çeviklik və istifadəçi yönümlü güzəşt mexanizmi də tamamilə yoxdur. Ortada isə açıq bir sual qalır: rəqəmsal xidmətlərin bu dərəcədə qüsurlu olduğu bir mühitdə sıravi vətəndaşın və sürücülərin hüquqları necə qorunmalıdır və bu ziddiyyətli bildirişlərin, texniki uğursuzluqların cavabdehliyini son nəticədə kim daşımalıdır?
Problemlər və suallar çoxdur. Lakin təəssüf ki, AYNA tənqid mövzularında sualları cavablandırmaqdan imtina edir. Hər bir halda, qeyd edilənlərlə bağlı qurumun mövqeyini verməyə hazırıq.
AFN.az Araşdırma qrupu
