Laboratoriyada simulyasiya edildi: Nüvə tullantıları haqqında bilinənlər dəyişir
ABŞ alimləri laboratoriya şəraitində süni nüvə partlayışı alovu yaradaraq radioaktiv tullantı hissəciklərinin necə formalaşdığını araşdırıblar.
AFN.az xəbər verir ki, tədqiqat nəticəsində radioaktiv sezium elementinin gözlənilməz davranışlar nümayiş etdirdiyi aşkar olunub.
Ehtimal olunan nüvə fəlakəti və ya partlayışından sonra ətrafa yayılan radioaktiv tullantıların nəticələrini anlamaq fəlakətlərin idarə edilməsi və təhlükəsizlik planlaması üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
ABŞ-dakı Lourens Livermor Milli Laboratoriyasının (LLNL) tədqiqatçıları bu məqsədlə yüksək temperaturlu plazma borusundan istifadə edərək nüvə alov kürəsinin kiçik bir modelini laboratoriyada canlandırıblar.
Real nüvə reaksiyasının baş vermədiyi bu idarəolunan təcrübədə elm adamları nüvə partlayışında buxarlanan maddələrin soyuma mərhələsində necə hissəciklərə çevrildiyini ilk dəfə bu qədər yaxından müşahidə etmək imkanı qazanıblar.
Təcrübədə nüvə yanacağı olan uran, radioaktiv yan məhsul olan sezium və plutoniumu təmsil edən serium elementlərindən istifadə olunub.
Təxminən bir metr uzunluğundakı plazma axın reaktorunda bu elementlər Günəşin səth temperaturuna yaxın bir səviyyəyə, yəni 4727 dərəcəyə qədər qızdırılıb.
Bu nəhəng temperatur qarşısında bütün maddələr, eynilə real nüvə partlayışında olduğu kimi anında buxarlanıb.
Tədqiqatçılar bu mərhələdən sonra maddələrin soyuma proseslərini iki fərqli ssenari üzrə sınaqdan keçiriblər.
İlk ssenaridə maddələr davamlı və nizamlı şəkildə soyumağa buraxıldığı halda, ikinci ssenaridə temperatur uzun müddət çox yüksək saxlanıldıqdan sonra qəfil bir düşüş reallaşdırılıb.
Təcrübənin nəticələri nüvə tullantılarına dair mövcud nəzəriyyələri sarsıdacaq xarakterdə olub.
Uran və serium elementləri hər iki soyuma ssenarisində də gözlənildiyi kimi erkən mərhələlərdə sıxlaşaraq bərkiməyə başlayıb.
Lakin radioaktiv bir maddə olan sezium alimləri təəccübləndirib.
Sezium digər elementlərlə müqayisədə çox daha gec sıxlaşıb.
Daha da önəmlisi, temperaturun uzun müddət yüksək saxlanıldığı ikinci ssenaridə seziumun digər elementlərlə çox daha sıx şəkildə qarşılıqlı əlaqəyə girdiyi və təxmin ediləndən xeyli mürəkkəb kimyəvi birləşmələr yaratdığı görülüb.
Bu çalışma ənənəvi nüvə buludu modellərinin əskik qala biləcəyini sübut etdi, çünki bu modellər soyuma sürətindəki dəyişikliklərin kimyəvi reaksiyalar üzərindəki bu cür təsirlərini diqqətdən qaçıra bilir.
Aşkar edilən bu yeni dinamikalar alimlərə tərs mühəndislik aparmaq imkanı da tanıyacaq.
Gələcəkdə mümkün bir nüvə hadisəsindən sonra geridə qalan tullantı hissəcikləri araşdırılaraq həmin partlayışın hansı temperaturda və hansı şəraitdə baş verdiyi dəqiq müəyyənləşdirilə biləcək.
Hissəciklərin öz yaranma tarixlərinə dair bir növ qeydiyyat saxladığını bildirən mütəxəssislər bu üsulun nüvə qalıqlarını anlamaqda fərziyyələrin yerini dəqiq ölçümlərin almasını təmin edəcəyini vurğulayırlar.
