Sosial media nəhənglərinə asılılıq məhkəməsi başladı
Dünyanın ən böyük sosial media şirkətləri uşaqların beynini hədəf alan "asılılıq maşınları" layihələndirməkdə ittiham olunduqları tarixi məhkəmə prosesində mühakimə olunmağa başlayıblar. Kaliforniyadakı Los-Anceles Ali Məhkəməsində baxılan iş sosial media platformalarının gənclərin psixi sağlamlığına təsirlərini diqqət mərkəzinə gətirir.
Məhkəmə prosesinin mərkəzində uşaqlıq dövründə sosial media asılılığı səbəbindən ciddi psixi sağlamlıq problemləri yaşadığını iddia edən "K.G.M." (Kaley G.M.) adlı iddiaçı dayanır. İddiaçının vəkili Mark Lanyer giriş nitqində "Meta" və "YouTube"un bu strukturları bilərəkdən və qəsdən inşa etdiklərini qeyd edib.
"Qəsdən hazırlanmış asılılıq"
İddiaçı tərəf texnologiya nəhənglərinin reklam gəlirlərini artırmaq üçün "sonsuz sürüşdürmə" (infinite scroll), "avtomatik oxutma" (autoplay) və "bəyənmə" (like) düymələri kimi funksiyalardan istifadə edərək uşaqları platformalara həbs etdiyini irəli sürür.
Məhkəməyə təqdim edilən sənədlər arasında "Meta"nın icraçı direktoru Mark Zukerberqin 2015-ci ildə yazdığı və şirkət hədəflərinə çatmaq üçün platformada keçirilən vaxtın 12% artırılmasını tələb etdiyi bir e-poçt da yer alır. Vəkil Lanyer platformaların iş prinsipini qumar maşınlarına və tütün sənayesinin metodlarına bənzədərək, şirkətlərin valideynləri "rəqəmsal uşaq baxıcılığı" xidməti vədi ilə yanıltdığını müdafiə edib.
Şirkətlərin müdafiəsi: Problem platformada deyil, ailədədir
"Meta" və "YouTube"un vəkilləri isə ittihamları rədd edərək, K.G.M.-in yaşadığı psixi problemlərin sosial mediadan deyil, ailə daxilindəki narahatlıq və laqeydlikdən qaynaqlandığını iddia ediblər. Müdafiə tərəfi iddiaçının uşaqlıq illərində ailədaxili zorakılıq və şifahi təhqirə məruz qaldığına dair qeydləri münsiflər heyətinə təqdim edib.
Sektor üçün dönüş nöqtəsi ola bilər
Təxminən altı həftə davam edəcəyi gözlənilən məhkəmənin gedişatı ABŞ miqyasında bənzər ittihamlarla gözləyən minlərlə digər məhkəmə işi üçün nümunə (presedent) təşkil edəcək. Davanın növbəti mərhələlərində aşağıdakı hadisələrin yaşanması gözlənilir:
İfadə vermə: Mark Zukerberq (Meta), Adam Mosseri (Instagram) və Nil Mohan (YouTube) məhkəmədə ifadə verəcəklər.
Şahidlik: Uşaq asılılığı mövzusunda narahatlıqlarını dilə gətirərək istefa verən keçmiş əməkdaşların şahidliyinə müraciət olunacaq.
Razılaşmalar: "Snapchat" və "TikTok" keçən ay iddiaçı K.G.M. ilə gizli saxlanılan məbləğ qarşılığında razılığa gələrək davadan çəkiliblər.
Bu məhkəmənin nəticəsi sosial media şirkətlərinin alqoritm dizaynlarını dəyişdirmələrinə və milyardlarla dollar təzminat ödəmələrinə yol aça bilər.
