Beyin implantı qitələrarası məsafədən idarə edildi
ABŞ-dən Cənubi Koreyadakı siçanın beyninə yerləşdirilən simsiz implant 10 min kilometrdən çox məsafədən internet vasitəsilə idarə edilib.
AFN.az xəbər verir ki, işıq və dərman buraxılmasını həyata keçirə bilən cihaz eksperimental şəraitdə insan müdaxiləsini sıfıra endirərək neyroelm araşdırmalarında yeni dövr başlada bilər.
Neyroelm sahəsində sərhədləri genişləndirən beynəlxalq mühəndislik uğuruna imza atılıb. ABŞ-ın Çikaqo şəhərindəki tədqiqatçılar Cənubi Koreyanın Daejeon şəhərində yerləşən laboratoriyadakı simsiz beyin implantına internet vasitəsilə komanda göndərməyi bacarıblar.
Təxminən 10 min 600 kilometrlik məsafəni qət edərək yerli laboratoriya kompüterinə çatan və oradan implanta simsiz ötürülən siqnallar orta hesabla 109 millisaniyə kimi son dərəcə qısa müddətdə cavab verib. Hazırlanan texnologiya alimlərin laboratoriyaya heç addım atmadan dünyanın digər tərəfindəki heyvan təcrübələrini birbaşa öz masalarından idarə edə biləcəyini göstərib.
Cənubi Koreyanın Qabaqcıl Elm və Texnologiya İnstitutu (KAIST) ilə Yonsei Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən hazırlanmış və “RAPIDO” adlandırılan sistem Science Advances jurnalında dərc olunub. Sərbəst hərəkət edən siçanın rahatlıqla daşıya biləcəyi ölçülərdə hazırlanan cihaz mikro kanal vasitəsilə hədəf bölgəyə maye maddə yeridə, üzərindəki miniatür LED vasitəsilə isə optogenetik işıq stimulyasiyası yarada bilir.
Yenidən doldurula bilən kartriclərə malik sistem tədqiqatçıların fiziki mövcudluğunun heyvanların davranışları üzərində yaratdığı stress və istiqamətləndirmə təsirini tamamilə aradan qaldırmağı hədəfləyir.
Uğurlu qitələrarası bağlantı testindən sonra tədqiqatçılar implantın funksiyalarını laboratoriya şəraitində sınaqdan keçiriblər. Beynin mükafat və motivasiya mərkəzi olan nüvə akkumbens bölgəsinə yerləşdirilən cihaz həftələr ərzində dəqiq dozada maddə buraxıb və siçanların hərəkətlərində gözlənilən davranış dəyişikliklərini uğurla yaradıb.
Növbəti mərhələdə isə implantın işıq yayma xüsusiyyətindən istifadə edilərək hədəflənən sinir hüceyrələri stimullaşdırılıb və sınaq subyektlərinin müəyyən ətraf mühit şərtlənməsi davranışları nəzarət altına alınıb. Əldə edilən məlumatlar müəyyən neyron qrupları ilə davranışlar arasındakı birbaşa səbəb-nəticə əlaqələrini aydınlaşdırmaq baxımından böyük addım kimi qiymətləndirilir.
Araşdırmanı aparan komanda əldə edilən nəticələrin birbaşa asılılıq müalicəsi kimi qiymətləndirilməməli olduğunu vurğulayır. Cihazın insanlar üzərində istifadə edilə bilməsi üçün uzunmüddətli bioloji uyğunluq, sızma təhlükəsizliyi və işığa həssas genlərin insan beyninə təhlükəsiz şəkildə ötürülməsi kimi aradan qaldırılmalı kritik mühəndislik maneələri mövcuddur.
Alimlər RAPIDO-nun bu mərhələdə klinik müalicə vasitəsindən daha çox, gələcəkdə beyin xəstəliklərinin müalicə üsullarını kəşf etmək və qiymətləndirmək üçün inqilabi tədqiqat platforması olduğunu bildirirlər.
